مقدمه

معماري سرويس گرا باعث به وجود آمدن تغييرات جدي در صنعت مخابرات شده است، و اين تغييرات در آينده نيز ادامه خواهد داشت. شبكه هاي نسل آينده 1) زندگي بشر را متحول خواهند كرد. شبكه هاي نسل آينده، سرويس هاي صوت، تصوير و داده را برروي زير ساخت مبتني بر IP همگرا مي كنند. هدف اين شبكه ها انتقال معماري شبكه هاي فعلي به سمت زيرساخت هاي چند سرويسه و فراگير و ايجاد سيستم هاي مديريت و كنترل يكپارچه مي باشد. در اين راستا تمامي كاربردهاي پخش صوت، تصوير، كنفرانس ويدئويي، پيام رساني يكپارچه و …از منابع درآمد فراهم كنندگان سرويسدر آينده خواهد بود. در اين شبكه انجام عمليات كنترلي و ارائه سرويس كاملاً به صورت نرم افزاري و در لايه اي مجزا صورت مي گيرد. چنين ويژگي موجب مي شود تا گسترش شبكه و تعريف سرويس هاي جديد ساده تر، ارزانتر و سريع تر صورت گيرد، سرويس هايي كه ديگر نه تنها از طريق اينترنت و رايانه بلكه از طريق تلفن همراه و ثابت نيز در دسترس مي باشند. در اين ساختار لايه سرويس مستقل از لايه انتقال است كه سرويسهاي آن تنها محدود به سرويس هاي فراهم شده توسط شبكه ي خانگي نمي باشد، بلكه امكان ارائه سرويس ها از تأمين كنندگان سرويس هاي گوناگون وجود خواهد داشت يعني بدين وسيله امكان ارائه ي سرويس هاي گوناگون به صورت برون سپاري تسهيل شده است و در نتيجه سرويس هاي مشابه مي توانند تحت شبكه و براي فروش سرويس خود رقابت داشته باشند. در واقع مبناي انتقال در شبكه NGN یک شبکه IP است كه امكانات و مكانيزمهاي خاص تضمين كيفيت سرويس (QOS) و امنيت نيز به آن اضافه گرديده اند. بنابراين روند پيشرفت مخابرات به سمت NGN مي باشد و اين مفهوم از اهميت بالايي برخوردار است

( SOA ) معماري سرويس گرا

NGNها شبكه هايي مبتني بر سرويس هستند، اما SOA چيست و چرا صنعت مخابرات به سمت سرويس گرايي حركت كرده است؟

امروزه فراهم كنندگان خدمات ارتباطي در معرض دو تهديد قرار دارند يكي اينكه سرمايه هاي انجام شده در حوزه ارتباطات ممكن است در بازه هاي زماني بسيار كوتاه غير قابل استفاده شوند و ديگر اينكه هيچ تضميني وجود ندارد كه حتي پس از پياده سازي شبكه هاي پيچيده، سرويس ارائه شده مورد استقبال مردم واقع گردد. اين دو تهديد تغييرات بنيادي در رويكرد عرضه خدمات مخابراتي ايجاد نموده است و آن تغيير نگرش از فناوري محوري به سرويس محوري يا سرويس نگري بجاي فناوري نگري در استاندارد سازي، توليد تجهيزات و عرضه سرويس هاي ارتباطي است. در رويكرد سرويس نگر دقيقاً در راستاي تمايلات مردم گام برداشته مي شود و الزاماً برآورد درخواستهاي متنوع مردم نبايد وابسته به فناوري هاي مختلف شبكه هاي ارتباطي باشد بلكه بايستي با استفاده از منابع موجود و بهينه سازي اين منابع درخواستهاي جديد را پاسخ داد از اينرو با تغيير سلائق جامعه نيازي به تغيير بستر ارتباطي وجود نخواهد داشت.

در رويكرد سرويس نگر، سرويس در كانون و فناوري ها حول آن قرار ميگيرند و در خدمت ارائه سرويس هستند به عبارتي قابليت انعطاف و خواست مردم در هر زمان در محور قراردارد از اينرو مشتري مداري را نيز در ذات خود دارد. در اين رويكرد حتي امكان خلق سرويس توسط خود كاربران وجود خواهد داشت. بنابراين امروزه فقط توسعه از نظر كميت و تعداد تلفنهاي ثابت و سيار كافي نبوده و توسعه سرويسهاي ارزش افزورده و ارائه سرويس هاي متعدد است كه بقاي شبكه مخابرات را تضمين و به يك شبكه سودآور و درآمدزا تبديل مي كند. تلاشهايي كه در جهت همگرائي شبكه هاي ثابت و سيار مي باشد دقيقاً در راستاي اين رويكرد است و كليه اپراتورهاي مخابراتي صرف نظر از اينكه در حوزه ثابت يا سيار فعاليت كنند به آن توجه داشته و سعي به ارائه سرويس مورد نياز مشتريان خود دارند.

رشد روز افزون سرويس هاي اينترنت روي موبايل و يا گوشي هاي موبايلي كه اين سرويس را ارائه مي دهند، گواه اين رويكرد جديد است.

شبکه های نسل آینده

شبكه هاي نسل آينده، سرويس هاي صوت، تصوير و داده را بر روي زير ساختي مبتني بر IP همگرا مي كنند. هدف اين شبكه ها انتقال معماري شبكه هاي فعلي به سمت زيرساخت هاي چند سرويسه و فراگير و ايجاد سيستم هاي مديريت و كنترل يكپارچه مي باشد

شكل 1 قابليت چندسرويسه بودن در شبكه هاي NGN NGN شبكه ايPacket - based است كه قادر به ارائه سرويسهاي مختلف شبكه مخابراتي پهن باند، انتقال با تضمين كيفيت سرويس 2) و جداسازي لايه هاي مرتبط با عمليات سرويس 3) از لايه هاي انتقال 4) ( و در نتيجه آن استقلال داشتن از فناوري ) ميباشد. هدف ازNGN رسيدن به ساختاريPacket – basedبه منظور پاسخگويي به نيازهاي حال و آينده شبكه، امكان ايجادهمكاري بين شبكه ها و تكنولوژي هاي مختلف و تضمين كيفيت سرويس(مشکل عمده در شبکه های مبتنی بر IP )مي باشد

مطابق تعريف NGN5) ETSI مفهومي براي تعريف و پياده سازي شبكه هايي است كه به دليل تجزيه به لايه ها و سطوح مختلف و استفاده از واسط هاي باز ، زمينه مناسبي را براي ايجاد ، گسترش و اداره سرويس هاي جديد به صورت قدم به قدم در اختيار تأمينكنندگان سرويس و اپراتورها قرار مي دهد. به تعبير ديگرNGNشبكه اي است كه به دليل سرعت بالاتر ، پشتيباني سرويس هايبيشتر، قابليت پشتيباني سطوح مختلفQOS 6)و سادگي و ارزاني بهره برداري ، نگهداري و مديريت ، بهتر از شبكه هاي موجود عمل مي كند. شكل 2 لايه ي سرويس و لايه ي انتقال در شبكه هاي NGN در مقايسه با شبكه هاي نسل جديد، شبكه هاي قبلي(Pre-NGN)شبكه هاي بودند كه به صورت عمودي مجتمع شده بودندهمچنين شبكه هايPre-NGNفقط يك نوع سرويس شامل ويدئو، صوت يا داده را پشتيباني مي كنند(رويكرد عمودي). شبكه هاي فعلي شامل سه شبكه مجزا به نامهاي PSTNشبكه هايWirelessشبكه ديتا و شبكه هوشمند 7) مي باشند شكل 3 يكپارچگي عمودي در شبكه هاي NGN در حالي كهNGNشبكه اي چند سرويسه مي باشد و ساختار مديريت وكنترل واحد دارد و سه شبكه فوق را در يك ساختار عموميPacket-baseيكپارچه مي كند . در اين شبكه، لايه هاي پايين ( مانند لايه ي انتقال ) مستقل از سرويس ها عمل مي كنند.

شكل 4 يكپارچگي افقي در شبكه هايNGN

در مجموع مي توان گفت كهNGNيك شبكه يكپارچه است كه از تركيب شبكه هاي موجود (شبكه ديتا، شبكه تلفني، شبكه هوشمند و…) به وجود مي آيد. شبكه نسل آينده مي تواند به عنوان يك شبكهPacket-baseجايگزين شبكه فعلي، جهت ارايه سرويس هاي صوت، داده و چندرسانه اي به مشتركين شود. شبكه هاي نسل بعد، شبكه هاي موجود را كه داراي ساختاري جداگانه از هم هستند به شبكه اي با لايه انتقالPacket-baseبراي حمل كليه ترافيك هاي مخابراتي و ارتباطي نظير صوت، سرگرمي،آموزشي و سرويس هاي اطلاعاتي تبديل مي كند.NGNجايگزين شبكه موجود نمي شود، بلكه به تدريج قابليت هاي شبكه فعلي براي ايجاد سرمايه هاي جديد، جهت همگرايي صوت و ديتا، توسعه خواهد يافت و بنابراين سيستم سوئيچينگ سنتي مي تواند در كنار فناوري جديد شبكه براي سال ها باقي بماند.

ويژگي هاي شبكه هاي NGN

  • جدا كردن لايه هاي انتقال، كنترل ، سرويس و دسترسي از يكديگر
  • قابليت همكاري با لايه هاي مختلف و شبكه هاي ديگر از طريق اينترفيس هاي باز
  • كنترل يكپارچه تكنولوژي هاي مختلف انتقال نظيرATM ، IP ، TDM ، Frame Relay و …
  • استفاده از عناصر استاندارد شبكه نظيرApplication Server و Gateway ، Soft Switch
  • سادگي و ارزاني بيشتر در بهره برداري ، نگهداري و مديريت شبكه
  • ارائه ي كاركرد هاي سوئيچي با هزينه اي بسيار كم تر از سوئيچ هاي متعارف
  • كاستن از شمار عناصر شبكه از طريق تركيب مجموعه اي از كاركرد هاي تحويل خدمات، برنامه ها ي كاربردي و خدمات تلفن.
  • فراهم آوردن امكان ايجاد خدمات جديد از طريق واسط هاي برنامه پذير و انعطاف پذير
  • افزايش چشم گير مقياس پذيري بدين معني كه در شبكه هاي نسل آينده مي توان شمار مشتركين را به سرعت و به گونه اي مقرون به صرفه افزايش داد.
  • افزايش گسترش پذيري شبكه از طريق استفاده از معماري باز و در نتيجه برخورداري از مزاياي پيشرفتهاي آينده در قلمرو فناوري هاي جديد بدون نياز به اين كه شبكه ي جديدي راه اندازي شود.
  • كاستن از هزينه هاي بهره برداري با استفاده از قابليت هاي پيشرفته ي نگه داري، عيب يابي و مديريت از راه دور.

تعريف لايه سرويس در NGN

لايه سرويس قسمتي از NGN است كه نقش هاي مربوط به كاربر در انتقال داده مربوط به سرويس و نيز عملياتي كه منابع سرويس و سرويس هاي شبكه را كنترل و مديريت مي كنند، را ايفا مي كند تا قادر به انجام تقاضاها و سرويس هاي كاربر باشد. لايه سرويس كه توسط لايه انتقال پشتيباني مي شود، شامل پروتكل هايي چون RTP،FTP ،UDP ،TCP و HTTPاست.

تعريف لايه انتقال در NGN

قسمتي از شبكه NGN است كه نقش هاي مربوط به كاربر در انتقال داده و نيز عملياتي كه منابع انتقال را كنترل و مديريت مي كنند را ايفا مي كند تا داده بين پايانه هاي موجود انتقال يابد. براي اين لايه چندين نوع پروتكل تعريف شده است، پروتكل هايي مانند:Frame Relay،ATM ،IP ، Mpls،ISDN ،PDH ،SDH و…

دلايل پياده سازي NGN

اصولاً شبكه هاي موجود به دلايل زيادي ملزم به اجراي شبكه NGN مي باشند. اين دلايل عبارتند از:

* كاهش مشكلات شبكه

مشكلات فعلي شبكه نظير ترافيك بالاي شبكه، پهناي باند كم ، عدم امكان سرويس دهي مناسب به مشتركين جديد و … با استفاده از شبكة IP-Based به حداقل خواهد رسيد

* افزايش تصاعدي ترافيك ديتا نسبت به صوت

ترافيك ديتا و صوت چنان افزايش يافته كه از حالت نرمال خارج گرديده است . افزايش ترافيك ديتا نسبت به صوت داراي رشد بيشتري است كه دراين ميان شبكه موجود بايد قادر به هدايت اين بار ترافيكي يا Off Load كردن آن از شبكه باشد . شبكه فعلي براساس الگوهاي ترافيكي ايستا و قابل پيش بيني طراحي شده است كه اين الگو جهت شبكه صوت مطلوب بوده و با آمدن ترافيك ديتا نياز به تكنولوژي با انعطاف پذيري بيشتر مي باشد كه به سرعت قابل تغيير وتوسعه باشد ، از آنجا كه تكنولوژي هاي قديم داراي انعطاف و مقياس پذيري محدودي هستند در نتيجه درمحيط جديد دچار مشكل خواهند گرديد . اين مشكل در NGN حل شده است.

* عدم يكپارچگي شبكه

شبكه فعلي به علت وجود شبكه هاي مختلف مانند موبايل ، ديتا ، IN و…متمركز نمي باشد اما درNGNداراي شبكة يكپارچه و متمركز خواهيم بود .

* مديريت شبكه

شبكه موجود داراي تعداد زيادي سوئيچ با ظرفيت هاي پايين است، زياد بودن عناصر درشبكه ، كنترل و مديريت شبكه را مشكل مي سازد.

* اتمام ظرفيت شبكه موجود

ظرفيت شبكه موجود به دليل محدوديت در سقف ظرفيت سوئيچ هاي PSTNبه سرعت رو به اتمام است و شبكه موجود از ارائه سرويس به مشتركين ناتوان گشته است .

* افزايش سوددهي شركت ها

چالش هاي جديد در شبكه موقعيت ها و راه كارهاي جديدي را مي طلبد به اين معني كه اگر شركت ها بتوانند خود را با تكنولوژي روز هماهنگ كنند قادر خواهند بود سود سرشاري از سرويس ها وApplicationهاي جديد نصيب خود كنند

* پياده سازي پروتكل هاي استاندارد

از آنجايي كه عناصر مختلف در شبكه از توليدكنندگان مختلف هستند در NGN پروتكلهاي استاندارد به منظور تبادل اطلاعاتي بين عناصر شبكه پياده مي شود

* افزايش پهناي باند و ارائه سرويس هاي سريعتر

يكي از مشكلات مشتركين تلفني كه خواهان استفاده از اينترنت هستند، پهناي باند محدود اين شبكه است كه مي توان با افزايش پهناي باند علاوه بر اينترنت پر سرعت سرويس هاي ديگري نيز به آنان ارائه كرد.

* رشدكلان انتقال اطلاعات نسبت به صوت و افزايش چشمگير مشتركين اينترنت پر سرعت

حجم اتصال به اينترنت در سالهاي اخير رشد چشمگيري داشته است و مشتركين زيادي خواهان استفاده از سرويسهاي تجارت الكترونيك آنلاين مانند كارهاي بانكي ، خريد ، گرفتن كمك هاي فني و … هستند . ساير مشتركين نيز خواهان دسترسي به اينترنت پرسرعت جهت ارسال و دريافت پست الكترونيك، انتقال فايل و دسترسي به ساير كامپيوترها در شبكه هستند.

ساختارNGN

اجزاي اصلي شبكه NGN شامل سافت سوئيچ (معادل كنترل مكالمه) ، application server ،مديا سرور (مدارات سوئيچ) و مديا گيت وي ها (كارت هاي ترانك ومشترك) است.

در سوئيچ هاي فعلي بخش هاي كنترل، سوئيچينگ، سرويس دهي و پردازش در يك لايه انجام مي شوند و بخش انتقال نيز توسط ماتريس سوئيچينگ انجام مي شود، ولي در شبكه هاي نسل آينده اين عملكردها از يكديگر تفكيك مي شوند؛ بدين صورت كه عمليات كنترل در سافت سوئيچ ها، عمليات سوئيچ در مرزهاي شبكه و عمليات مربوط به سرويس ها و خدمات در سرورهاي تعيين شده، انجام مي گيرد كه اين امر باعث كاهش هزينه هاي جاري شده و به واسطه لايه اي شدن شبكه ايجاد تغييرات با هزينه هاي كمتر به راحتي امكان پذير خواهد بود. و اين به معني انعطاف پذيري بالاي شبكه است.

ساختار اساسي NGN را مي توان به سه بخش اصلي تقسيم كرد : ساختار NGN

هسته چند سرويسه

اين بخش ، قسمت مركزي شبكه است كه سرويس هاي چندگانه را معمولاً بر روي لينك هاي پر سرعت نوري حمل مي كند . اين قسمت در واقع بخش هاي هوشمند لبه را به هم متصل مي كند . تجهيزاتي كه معمولاً در اين بخش شبكه به كار گرفته مي شوند شامل سوئيچ هايATM سوئيچ هاي SDH 8) و روتر ها هستند. اين بخش در حال حاضر پيشرفته ترين بخش NGN است .

بخش لبه هوشمند

لبه هوشمند بيشترين هوشمندي NGN را در بر خواهد داشت . اين مسأله يك تغيير اساسي نسبت به شبكه هاي سوئيچ مداري سنتي است كه در آن ها هوشمندي شبكه تقريباً منحصر به هسته است . لبه هوشمند شبكه قادر است انواع مختلف سرويس ها و ترافيك هاي ارتباطي شبكه را پشتيباني كرده و به شبكه هسته منتقل كند .به اين ترتيب مي توان انواع مختلف شبكه هاي دسترسي ( مانند DSL 9) ، خطوط اجاره اي، FWA 10) ) را به سادگي به يك لبه هوشمند واحد متصل كرد.

اجزاء معمول لبه هوشمند softswitch هاي چند سرويسه هستند كه قادرند پروتكل هاي مختلفي را پشتيباني كنند. قابليت ايجاد سرويس هاي جديد از ويژگي هاي مهم لبه هوشمند است .اين ويژگي به كاربران اجازه مي دهد كه شبكه را به شكل دلخواه خود تنظيم كنند و به ارائه دهندگان سرويس نيز اجازه مي دهد بدون دخالت توليد كنندگان تجهيزات ، سرويس هاي جديد توليد و ارائه كنند.

بخش دسترسي

بخش دسترسي NGN شامل فن آوري هاي دسترسي باند پهن مختلف خواهد بود. با افزايش نياز به پهناي باند ، شبكه هاي دسترسي به احتمال زياد از فن آوري هاي نوري به عنوان وسيله اصلي انتقال استفاده خواهند كرد. البته راه حل هاي بي سيم پهن باند نيز در كاربردهاي غيرثابت مورد استفاده قرار خواهند گرفت . شكل زير نشان مي دهد كه چگونه انواع مختلف فن آوري هاي دسترسي مي توانند به يك لبه چند سرويسه NGN متصل شوند. شكل 6 اتصال انواع مختلف فناوري هاي دسترسي به يك لبه چند سرويسهNGN

پروتكلها و ارتباطات تجهيزات NGN

يك پروتكل ارتباطي عبارت است از مجموعه ي قوانين، كه توسط اجزاي شبكه به منظور برقراري ارتباط با يكديگر مورداستفاده قرار مي گيرند كه بايستي حداقل در برگيرنده ي تعاريف و استانداردهاي مشخصي از جمله قوانين مربوط به طول داده ها، نحوه ي نمايش داده ها، خطايابي داده ها و نحوه ي آگاهي از دريافت يا عدم ارسال داده و … باشند.

متداول ترين پروتكل هايي كه در شبكه هاي ارتباطي استفاده مي شود، پروتكل TCP/IPكه مهم ترين كاربرد آن در شبكه ي اينترنت است و سابق بر اين پروتكل X.25 كه در شبكه هاي سوييچينگ بسته اي مورد استفاده قرار مي گرفت، مي باشند.

معماري شبكه ي NGN براي ارائه ي سرويس هاي تلفني و عملكردهاي چند رسانه اي در شبكه هاي بسته اي مبتني بر IP در حال اجرا است. اين معماري توزيع شده ي جديد، نياز به اعمال پروتكل هاي جديد جهت ارتباطات مخابراتي دارد.

معماري شبكه هاي نسل آينده با استقلال لايه هاي سرويس، انتقال و كنترل مشخص مي شود،كه به وسيله ي رابط 11)هاي باز بههم مرتبط هستند و از پروتكل هاي استانداردي استفاده مي كنند. شبكه هاي TDM 12) قديمي به وسيله ي رابطها و پروتكل ها واستانداردهاي باز بهNGN ها متصل مي شوند. در اين قسمت به معرفي برخي پروتكل هاي استاندارد مورد استفاده در معماري NGN می پردازیم

پروتکل های signaling و پروتکل های media

پروتكل هاي مورد استفاده در شبكه هاي نسل آينده را مي توان به دو دسته ي كلي تقسيم بندي كرد: پروتكل هاي رسانه(media)و پروتكل هاي علامت دهي(signaling)پروتكل هاي رسانه كار انتقال واقعي داده هاي بلادرنگ را انجام مي دهند شامل RTP و RTCP میباشند .اين دو پروتكل براي كنترل و انتقال داده هاي بلادرنگ استفاده مي شوند. در دسته پروتكل هاي علامت دهي،پروتكل هايي چون SIP , H.323 , MGCP , Megaco , SGCP 13) , RTSP 14) , RSVP15) قرار مي گيرند.
MGCP،Megaco ،SGCP با كمي اختلاف، براي كنترل عناصري چون دروازه 16) هاي تلفني بكار مي روند .H.323،SIPبراي ارتباطات چند رسانه اي بكار مي روند كه در مقايسه اين دو پروتكلSIPپروتكل بهتري مي باشد. بخاطر عمر كم اين تكنولوژي هنوز همگي اين پروتكل ها داراي استاندارد جهاني نيستند و بعضاً توسط شركت خاصي طراحي و استفاده شده اند. اغلب پروتكلهاي رسانه ايVoIPاز پروتكلUDPدر لايه حمل استفاده مي كنند.

پروتكل UDP

پروتكل UDP 17) بسته ها را از يك برنامه ي كاربردي دريافت مي كند و به IP مي فرستد تا به مقصد تعيين شده مسير يابي شود. درنقطه ي پاياني دريافت، بسته هاي داده ي ورودي را از IP دريافت مي كند و به برنامه ي كاربردي مربوطه مي دهد UDP ويژگي هاي پيچيده اي مانند، تأييديه ي وصول، ترتيب و اولويت بندي، كنترل جريان، تمديد پيام را ندارد. بنابراين تضميني براي اين كه هرچيزي كه به وسيله ي يك برنامه ي كاربردي ارسال مي شود و از UDP استفاده مي كند به مقصد خواسته شده برسد وجود ندارد .
اين پروتكل براي كاربردهايي كه نيازمند يك انتقال سريع و آني قسمتي از داده ها و يا يك درخواست/پاسخ ساده مي باشند، ايده آل،كارا و ساده است. به همين دليل براي كاربردهاي بلادرنگي مانند VoIP 18) مناسب مي باشند.

پروتكل SIP

SIP 19) در RFC2543 توسط MUSIC 20) كه يك گروه كاري IETF است، تعريف شد. در سال 2002 نسخه شماره دو اين پروتكل در RFC3261 ارائه شد. SIPيك پروتكلPeer-to-Peerمي باشد. SIP يك پروتكل لايه كاربرد از نوع پروتكل هاي علامت دهي براي انتشار تماس هاي بلادرنگ در شبكه هاي براساس IP مي باشد. اين پروتكل وظيفه ايجاد، اصلاح و خاتمه دادن به جلسات عمدتاً از انواع زير مي باشند:

  • تلفن اينترنتي
  • كنفرانس هاي چند رسانه اي
  • آموزش از راه دور

SIP يك پروتكل براساس تكنولوژي سرويس دهنده - سرويس گيرنده مي باشد، هيچ وضعيتي را نگهداري نمي كند و با بكار بردن ساختار پروتكلي ساده ، سرعت عمل، انعطاف پذيري بيشتري را فراهم مي كند در عين حال SIP به هيچ پروتكل كنترلي خاصي براي كنترل كنفرانس ها وابسته نيست، بلكه به گونه اي طراحي شده است تا از پروتكل حمل در لايه پايين تر، مستقل باشد SIP مي پروتكل RTSPو براي رزرو منابع شبكه از پروتكلRSVPاستفاده مي كند.
براي جلسات تلفن اينترنتيSIPبه صورت زير كار مي كند :
وقتي يك تماسSIPايجاد مي شود. ابتدا تماس گيرنده مكان سرور مناسب را پيدا مي كند و درخواست SIP خود را براي آن مي فرستد. دو طرف تماس با آدرس هايSIPتعيين هويت مي شوند . رايج ترينSIP (دعوت) میباشد.پيامهاي SIP توسطTCPو ياUDPفرستاده مي شوند. پيامهايSIPپيام درخواست و يا پيام پاسخ ) به صورت متني مي باشند و خطوط پيام بايد با )CR-LFپايان يابد. ساختار نحوي بيشتر پيامها وHeaderها شبيهHTTPمي باشد.
اين پروتكل نحوه آغاز مكالمه، تغييرات احتمالي شرايط مكالمه و پايان مكالمه را معين مي كند. اين مكالمه مي تواند ارتباط دوطرفه يا چند طرفه و چند رسانه اي باشد.
قالب آدرسهاي SIP شبيه آدرسهاي پست الكترونيكي ميباشد؛ به عنوان مثال 02133747972@gateway-r-us.comآدرس يكفرستنده در پروتكلSIPاست . مورد استفاده اين پروتكل ، كنترل ترمينالها توسطMGCميباشد. SIP پروتكل لازم براي ايجاد، مديريت و تكميل نشست در شبكه NGN مي باشد. اين نشست مي تواند متن، صوت ، ويديو يا تركيبي از اين موارد باشد . محل و در دسترسبودن كاربر را تعيين مي نمايد
نشستهاي SIP بنا بر يك نوع Unicast يا Multicast بودن مي تواند بين يك يا چند كاربر به اشتراك گذاشته شود. SIP ميتواند به دو صورت قابل اطمينان و غيرقابل اطمينان انتقال يابد:

  • بر روي UDP 21)
    • سرعت بالا
    • حمل غيرقابل اطمينان
    • عدم وجود مكانيزمي براي كنترل رسانه
  • برروی TCP 22)
    • حمل قابل اطمينان
    • كنترل بهتر بر روي ارسال مجدد و لختي

اجزاي يك شبكه مبتني برSIP

  • عامل كاربر
    • عامل كاربر Client
    • عامل كاربر Server
  • سرور Redirect

يكي از اجزاي اختياري شبكهSIPاست و مقصد سيگنالينگ را برايUAC 23) مشخصمي كند. مثلا بًهUACمي گويد شما بايد بااين آدرس تماس بگيريد. خود سرويسدهنده عمل سيگنالينگ و روتينگرا انجام نمي دهد.

  • سرور Proxy

يكي از اجزاي اختياري شبكه SIP است و UAC و UAS انجام مي دهد. همچنين وظيفه مسيريابي براي يافتن مقصد را بر عهده دارد.

  • سرور Registrar

يكي از اجزاي اختياري شبكه SIP است و به عنوان پايگاه داده براي ثبت اعضاي شبكه SIP عمل ميكند. مثلاً ثبت مي كند كه شماره 22222 براي آدرس 172.16.1.5 است.
SIP پيامهايACK وINVITEرا دارد كه پردازش بازكردن يك كانال قابل اعتماد را روي پيامهاي كنترلCallكه ممكن است ازآن عبوركرده باشند، تعيين مي كندSIPكمترين فرضيه را راجع به پروتكل انتقال لايه زيرين دارد. اين پروتكل به تنهائي قابليت اطمينان را فراهم مي آورد و به TCP براي قابليت اطمينان احتياج ندارد. SIP براي انجام مذاكره براي شناسائي Codec وابسته به SDP است.

پروتكل SDP

پروتكل SDP 24) جلسات چندرسانه اي 25) را به منظور انتشار جلسه و دعوت به آن و … تعريف مي كند.SDPتوسطIETFمعرفي شده است و براي توصيف ارتباطات چند رسانه اي به كار مي رود. جلسات كاري چند رسانه اي را تشريح مي كند. اين پروتكل وجود يك جلسه را شناسايي مي كند و اطلاعات مورد نياز را براي حضور در آن فراهم مي كند. بسياري از پيام هاي SDP به وسيله ي multicastingو يك بسته ي آگاهي دهنده در مورد آن جلسه منتشر مي شود .header اين بسته كه به وسيله ي UDP منتشر خواهد شد، به وسيله ي SAP 26) و محتواي آن به وسيله يSDP تعريف مي شود. بنابراين پروتكل SDP وSIP بسيار به يكديگر وابسته مي باشند.
پيام متني SDP شامل موارد زير است:

  • نام و هدف جلسه كاري
  • زماني كه جلسه فعالي شده است
  • رسانه اي كه جلسه در بردارد
  • اطلاعاتي براي دريافت رسانه ( مانند آدرس و غيره )

جدول 1 مثالي از توصيف يك جلسه توسط SDP

پروتكل H.323

استانداردي است كه پروتكل ها، اجزا و روشهاي لازم براي ساماندهي سرويسهاي چند رسانه اي بلادرنگ؛ از قبيل صوت و تصوير روي شبكه هاي بسته اي از قبيل شبكه هاي IP مورد استفاده قرار مي گيرد. اين پروتكل توسط ITU-T ايجاد گرديد. مورد استفاده آن، كنترل ترمينالها توسط GK 27) و ارتباط بين GK ها مي باشد. اين پروتكل بخشي از پروتكل هاي خانواده H.32x و محصول ITU است. H.323 يك پروتكل پيشرفته و پيچيده است كه سرويس هاي چند رسانه اي را روي شبكه گسترده اي از سرويس ها پشتيباني مي نمايد. اين پروتكل مشخصات لازم براي ويدئوكنفرانس هاي محاوره اي و اشتراك داده و نرم افزارهاي صوتي نظير IP تلفني را تعريف مي نمايد. H.323 داراي مجموعه اي از ساير پروتكل ها بوده كه هر يك داراي كاربرد خاصخود مي باشند.
در اين استاندارد چهار مؤلفه ي اصلي مثل پايانه ها، دروازه ها و Gate Keeper ها و MCU 28) ها تعريف شده است.
Gate Keeper يا دروازه بان مغز سيستم H.323 هستند و وظيفه ي كنترل مكالمه ي بين نقاط انتهايي H.323 را بر عهده دارند.
اين بخش وظايف مهمي چون ترجمه آدرس (مثلاً تبديل از E.164 -شماره ي تلفن در شبكه ي تلفني-به آدرس IP ) شناسايي، تاييد، مديريت پهناي باند، شارژينگ و تهيه ي صورت حساب را در زماني كه از VoIP استفاده مي شود، برعهده دارد .Gatekeeper در شبكه هاي كوچك H.323 اختياري است و استفاده از آن باعث مي شود، كنترل بهتري بر ارتباطات در شبكه اعمال شود، كارايي شبكه بالاتر رفته و مسيريابي ارتباطات هوشيارتر (بر اساس تعادل بار بين دروازه ها) انجام شود.Gate keeper ها از نظر منطقي جدا از نقاط انتهايي هستند، ولي از نظر فيزيكي ممكن است در پايانه, MCU ،GW يا ساير تجهيزاتLAN غير H.323 قرار بگيرد. MCU يكي ديگر از تجهيزات LANاست كه ارتباط چندجانبه بين چند پايانه و يا چند دروازه را برقرار مي سازد. تمام پايانه هايي كه در كنفرانس شركت دارند، بايستي يك اتصال با MCU داشته باشند.MCU شامل دو بخش است: يك كنترل كننده ي اجباري براي سيگنالينگ و پشتيباني از مكالمه ي كنفرانسي و يك پردازنده اختياري جهت پردازش رشته هاي دريافتي از نقاط انتهايي است.جهت جريان مكالمه بين پايانه و Gatekeeper در H.323 مانند شكل زير است: شكل 7 جريان مكالمه ي بين دو نقطه و Gatekeeper در h.323 پروتكل H.323 از پروتكل هاي بسياري استفاده مي كند كه در جدول زير آمده است: جدول 2 پروتكل هاي مورد استفاده در H.323 هدف پروتكل هاي H.32x را ساماندهي سرويس هاي چند رسانه اي بلادرنگ عنوان كرد و وظايف اين سري پروتكل ها را به صورت جدول زير نشان داد. جدول 3 پروتكل هاي H.32x براي ارتباطات چند رسانه اي

مقايسه دو پروتكل SIP و H.323

درمقايسه دو پروتكل SIP و H.323 بايد گفت كه به دلايل زير SIP پروتكل ساده تري نسبت به پروتكل H.323 مي باشد : جدول 4 مقايسه دو پروتكل SIP با H.323

پروتكل SIP-T

اين پروتكل توسطIETF با RFC3372 معرفي شد. مورد استفاده اين پروتكل، ارتباط ميان MGC 29) ها مي باشد. همچنين اين پروتكل ارتباط ميان MGC ها و Gateway هاي PSTN را برقرار مي كند.

پروتكل RTP

اين پروتكل توسط IETF با RFC3550 معرفي شد. مورد استفاده اين پروتكل، انتقال رسانه و داده در NGN مي باشد. اين پروتكل براي انتقال به هنگام اطلاعات و ارائه بازخورد از وضعيت QoS به كار مي رود.
پروتكلRTP 30) يا پروتكل انتقال بلادرنگ براي حمل سرويسهايي كه تأخير زماني در ارسال آن ها نقش حياتي ايفا مي كند ، به كار گرفته مي شود. پروتكل RTP سرويس هايي براي انتقال داده هايي با ويژگي هاي بلادرنگ مثل صوت و ويدئو ، فراهم مي كند .
اين سرويس ها عبارتند از : تعيين نوع بارگذاري مفيد 31) , شماره گذاري ترتيبي و ثبت زمان 32) اين پروتكل معمولاً به همراه پروتكل UDP براي ارسال داده هاي خود استفاده مي كند. RTPبه تنهايي مكانيزمي براي مانيتور كردن كيفيت سرويس ندارد. در واقع كار مانيتور كردن را به عهده پروتكل ديگري به نام RTCP33) نهاده و ميزان تضمين كيفيت سرويس بستگي به پروتكل همكار خود در لايه حمل ( مانند( UDPدارد. مهمترين ويژگي RTP كه منجر به انتخاب اين پروتكل توسط برنامه هاي كاربردي مانند كنفرانس هاي ويدئويي مي شود .قابليت ارسال داده به چندين گيرنده در آن واحد مي باشد و اين دقيقاً همان امكاني است كه براي برگزاري كنفرانس هاي اينترنتي دنبال مي شود.

وظايف RTP

  • جمع آوري اطلاعات در مورد نوع رسانه
  • جمع آوري اطلاعات در مورد تعداد مكالمات
  • جمع آوري اطلاعات در مورد شناسايي ارسال كننده
  • هم زماني
  • تكه تكه كردن اطلاعات و جمع آوري مجدد آن ها
  • مشخص كردن ميزان از بين رفتن بسته ها
  • امنيت و رمزنگاري

پروتكلRTCP

اين پروتكل توسط IETF با RFC3605 معرفي شد. مورد استفاده اين پروتكل، كنترل كننده RTP مي باشد. اين پروتكل مكمل پروتكل RTP بوده و وظيفه تأمين سرويس هاي كنترلي را بر روي گره هاي موجود در داخل شبكه به عهده دارد. اين كار با برقراري ارتباط با گره ها و آگاهي از كيفيت انتقال در آنها انچام مي گيرد. با استفاده از اين پروتكل اطلاعات مورد نياز جهت ايجاد هم زماني بين صوت و تصوير در پايانه هاي بين مسير مهيا مي شود.
اين پروتكل بسته هاي اطلاعاتي را به صورت پريوديك به تمامي شركت كنندگان در جلسات دقيقاً با مكانيزم ارسال اطلاعات ارسال مي كند.

وظايف RTCP

  • جداكردن بسته هاي متناسب با شماره Gateway
  • تبادل اطلاعات در مورد تلفات و تأخيرها بين دو نقطه ي پاياني
  • امكان ارسال بسته ها با فاصله براساس شماره سيستم پاياني و پهناي باند موجود

گزارش هاي ارسالي توسط اين پروتكل شامل اطلاعات زير است:

  • دريافتي شامل اطلاعات دريافتي، تلفات ,Jitter و گزارش هاي تاخير
  • شرح منابع
  • اسم، پست الكترونيك، شماره تلفن و شناسايي

پروتكل BGP

BGP 34) پروتكل مسيريابي در شبكه يا گروهي از شبكه ها كه داراي خط مشي يكسان هستند، است. وظيفه BGP تبادل اطلاعات مسيريابي در اينترنت است و بين ISP ها استفاده مي شود، ولي شبكه هاي تجاري يا دانشگاه ها معمولاً از پروتكل داخلي IGP 35) نظير RIP 36) يا OSPF 37) براي مسيريابي درون شبكه استفاده مي كند، اگر از اين پروتكل براي ارتباط بين دو شبكه استفاده شود به آن EBGP و اگر در داخل يك شبكه استفاده شود به آن IBGP مي گويند. پروتكل BGP BGP يك پروتكل قدرتمند با قابليت مقياس پذيري بالا است و به همين دليل براي مسير يابي در شبكه اينترنت استفاده مي شود پايگاه داده هاي مسيريابي BGP در حال حاضر داراي بيش از 90000 مسير است. به منظور تعيين سياست و مديريت مسيرها براي هر يك از اين ركوردها پارامترهاي مختلفي تعريف شده است

پروتكل DiffServ

DiffServ ها بر خلاف IntServ ها ترافيك شبكه را به كلاسهاي مختلف دسته بندي مي كنند و به هر كلاس CoS 38) پارامترهاي QoS را نسبت مي دهند، در صورتي كهIntServ با كنترل تمام اجزاي شبكه,QoSبالا را به صورتEnd-To-Endارائه مي دهند .IntServ بر مبناي RSVP و به منظور نگهداري QoS در سطح دلخواه براي تمام بسته هاي مبادله شده در شبكه است.DiffServ از طريق يك الگوي شش بيتي كه به اول بسته هاي اطلاعاتي اضافه مي شوند، نوع سرويس را مشخص مي كنند. محل قرارگيري اين بيت ها در IPv و 6 IPv4 در شكل ذيل نشان داده شده است. IPv و 4 IPv شكل 11 محل قرار گرفتن بيت هاي سرآيند در 6 بسته هاي اطلاعاتي در هر يك از اجزاي شبكه دسته بندي شده و با روش هاي خاصي موسوم به PHB39) اين روش ها پهناي باند، حد تاخير و حد Jitter بسته ها را مشخص مي كنند، تلفيق علامت گذاري بسته ها و تعريف درست PHB موجب مي شود، كه كليه ي بسته ها و برنامه هاي كاربردي يا QoS مناسب ارسال شوند. بنابراين DiffServ سيگنالينگ براي QoS حذف شده و تعداد حالت هاي مورد نياز براي هر جزء شبكه كاهش مي يابد.
شكل ذيل نحوه ي پر شده بيت ها در 4IPv را نشان مي دهد. شكل 12 نحوه پر شده بيت ها در IPv4

پروتكل SIGTRAN

SIGTRAN 40)يكي از گروه هاي كاري سازمان استانداردسازي IETF است كه هدف اوليه آن انتقال سيگنالينگ شبكه PSTN برروي شبكه IP با استفاده از تكنولوژي انتقال بسته اي است البته لازم به ذكر است كه اين تكنولوژي بايد بتواند عملكرد و كارآيي سيگنالينگي PSTN راپشتيباني نمايد.
SIGTRAN پروتكل استاندارد تلفني به منظور انتقال SS7 41) بر روي اينترنت مي باشد. يك سوييچ كمپاني تلفني، سيگنال هاي SS7 را به gateway منتقل مي كند. Gateway نيز اين سيگنال ها را در قالب پكت هاي SIGTRAN براي انتقال بصورت IP به يك SIGTRAN gateway ديگر و … تبديل مي كند. پروتكل SIGTRAN نيز شامل پروتكل هاي ديگري نظير IP ، SCTP و …مي باشد. براي عملكرد متقابل با شبكه PSTNشبكه هايIP بايستي پيام هاي سيگنالينكي SCCP ،ISUP ،ISDN وغيره را بين نودهاي IP انتقال دهند.
اين پروتكل توسط IETF با RFC2960 معرفي شد. با اين پروتكل ارتباط بين MGC ها و SG ها را برقرار مي كند. در حقيقت وظيفه اين پروتكل انتقال سيگنالهاي SS7 روي بستر IP است. شكل زير معماري بسته پروتكلي SIGTRAN را نمايشمي دهد. شكل 13 معماري SIGTRAN همانطور كه در شكل مي بينيد، مكعب هاي قرمز لايه جديد پروتكل هاي تعريف شده توسطSIGTRANرا نشان مي دهد ، حال آنكه مكعب هاي سبز، پروتكل هاي موجود را معين مي كند.
SIGTRANيك مجموعه پروتكل براي انتقال پروتكل هاي سيگنالينگ شبكه هايSCN 42) (V5.2 ،ISDN ،SS7 )بر روي يك شبكه يIP است SIGTRANپروتكل هاي SCN را درون يك محفظه قرار مي دهد و به شبكه هاي IP منتقل مي كند.
همان طور كه در شكل زير نمايش داده شده است، مجموعه پروتكل SIGTRAN از سه جزء اصلي تشكيل شده است، يك مجموعه يIP استاندارد، يك پروتكل انتقال سيگنالينگ مشترك و يك لايه ي انطباق.
شكل 14 سه لايه ي اصلي در مجموعه پروتكل SIGTRAN

MGCP پروتكل

MGCP توسط IETF با RFC3435 معرفي شده است. ديگر RFC هاي ارايه شده براي MGCP عبارتند از RFC3660 و RFC3661 ,MGCP از ادغام پروتكل SGCP و IPDC به وجود آمد كه اهداف هر دو پروتكل را پوشش مي دهد.
MGCP پروتكل كنترلي است كه براي كنترل دروازه هاي تلفني 60 از طرف عناصر خارجي كنترل تماس كه دروازه MGCP رسانه اي و يا عامل تماس ناميده مي شوند، استفاده مي شود. MGCP اين طور فرض مي كند كه عناصر كنترل تماس يا عامل هاي تماس براي فرستادن دستورات منسجم به دروازه هاي تحت كنترلشان با يكديگر همزمان خواهند شد. در واقع MGCP يك پروتكل master/salve مي باشد كه از دروازه ها انتظار دارد كه دستوراتي را كه توسط عاملهاي تماس فرستاده مي شوند، اجرا كنند.
دستورات MGCP به شرح ذيل مي باشد : (MG = Media Gateway و MGC = Media Gateway Controller)

  • Create Connection MGC Mg

اين دستور يك اتصال بين دو نقطه انتهايي ايجاد مي كند

  • Modify Connection MGC Mg

اين دستور براي اصلاح ويژگي هاي اتصال بكار مي رود و تقريباً پارامترهايي مشابه دستور ايجاد اتصال دارد.

  • Delete Connection MGC Mg

اين دستور به اتصال پايان مي دهد و اطلاعات آماري در رابطه با اتصال جمع آوري مي كند.

  • Notification Request MGC Mg

اين دستور از دروازه رسانه اي درخواست مي كند تا در صورت وقوع رويداد خاصي در نقطه پاياني، اطلاع بدهد

  • Notify MGC Mg

اين دستور به كنترل كننده دروازه رسانه اي در هنگام مشاهده وقوع رويداد اطلاع مي دهد.

  • Audit Endpoint MGC Mg

اين دستور وضعيت نقطه پاياني را مشخص مي كند.

  • Audit Connection MGC Mg

با اين دستور پارامترهاي مربوط به اتصال بازيابي مي شوند.

  • Restart In Progress MGC Mg

اين دستور علامت مي دهد كه يك نقطه پاياني يا گروهي از آنها درست كار مي كند و يا خراب هستند. همه دستورات از يك دستور سر صفحه تشكيل شده اند كه به صورت اختياري مي تواند با توصيف جلسه دنبال شود. همه پاسخ ها از يك سر صفحه تشكيل شده اند كه مي تواند با يك شرح جلسه دنبال شود. سر صفحه ها و شرح ها به صورت متن مي باشند كه توسط CR-LF جدا مي شوند. سر صفحه ها از شرح جلسات توسط يك خط خالي جدا مي شوند . MGCP براي دستورات و پاسخ هاي وابسته به آنها از شناسه تراكنش استفاده مي كند. شناسه هاي تراكنش مقداري بين 1 و 999999999 دارند. يك MGCPنمي تواند زودتر از 3 دقيقه بعد از تمام دستور قبلي از يك شناسه تراكنش كه در دستور قبلي استفاده شده، دوباره استفاده كند. دستور سر صفحه از قسمت هاي زير تشكيل شده است:

  • يك خط دستور كه مشخص كننده عمليات درخواست شده، شناسه تراكنش، نقطه پاياني كه عمليات از آن درخواست شده،و نسخه پروتكل MGCP است.
  • يك سري از خطوط پارامتركه از اسم پارامتر و به دنبال آن مقدار پارامتر تشكيل شده است.

خط دستور از موارد زير تشكيل شده است :

  • نام عمل درخواست شده.
  • شناسه تراكنش ، ارزش شناسه تراكنش بين 1 تا 999999999 مي باشد.
  • نام نقطه پاياني كه بايد دستور را اجرا كند.
  • نسخه پروتكل

وظيفه اين پروتكل، كنترل MG 43) توسط MGC مي باشد. شايان ذكر است كه اين پروتكل به صورت Client-Server مي باشد. MGCP مبتني بر IP مي باشد و قابليت لازم براي مديريت انتقال بسته هاي اطلاعات روي ساير شبكه ها مثلاً ATM 44) يا IN 45) را ندارد

پروتكل Megaco/H. 248

پروتكل Megaco بسيار شبيه پروتكل MGCP مي باشد و بين عناصر دروازه هاي چند رسانه اي كه به صورت فيزيكي از هم جدا مي باشند استفاده مي شود. اين پروتكل يك قالب كاري مناسب براي دروازه ها، واحدهاي كنترل چند نقطه اي و واحدهاي Voice Interactive Response فراهم مي كند. پروتكل Megac0/h.248 مشتركاً توسط IETF به نام Megaco در RFC3015 و ITU-T با شماره توصيه نامه H.248 در سال 2000 معرفي شد (كار مشترك ITU-T و IETF Megaco Working Group .(Study Group 16 در سال 2003 RFC3522 جايگزين RFC3015 شد .
مورد استفاده اين پروتكل، كنترل MG توسط MGC مي باشد. شايان ذكر است كه اين پروتكل به صورت Master-Slave مي باشد. اين پروتكل بهبود يافته پروتكل MGCP مي باشد و قابليت كدگذاري به دو صورت متني و باينري را دارد.

1)
NGN
2)
QOS - enabled
3)
Service – related functions
4)
Transport – related technologies
5)
European Telecommunications Standards Institute
6)
Quality Of Service
7)
Intelligence Network
8)
Synchronous Digital Hierarchy
9)
Digital Subscriber Line
10)
Fixed Wireless Access
11)
Interface
12)
Time Division Multiplexing
13)
پروتکل Simple Gatway Control Protocol برای کنترل دروازه(gatway) هاي تلفني از طريق عناصر كنترل تماس بكار مي رود. دروازه تلفني يكي ازعناصر شبكه مي باشد كه سيگنال هاي صوتي را كه در مدارهاي تلفني جابجا مي شوند، به بسته هاي داده اي در اينترنت تبديل مي كند. در واقع اين پروتكل حالت ساده پروتكل MGCP می باشد. فقط 5 دستور Notify و Request Notification ، Delete Connection , Modify Connection , Create Connection را با همان عملكرد دارا مي باشد (اين دستورات در پروتكل MGCP توضيح داده خواهند شد).
14)
پروتكلRTSPكه مخففReal-time Streaming Protocolمي باشد، يك پروتكل لايه كاربرد مي باشد و براي كنترل روي تحويل جريان داده هاي بلادرنگ بكار مي رود. در واقع اين پروتكل براي كنترل روي چندين جلسه تحويل داده طراحي شده است و از UDP ویا TCP در لايه حمل استفاده مي كند. اين پروتكل از لحاظ ساختار نحوي و عملكرد شبيه پروتكل HTTP 1.1 مي باشد، اما در موارد زير با HTTP متفاوت است :
RTSPتعدادي متد جديد دارد.
سرورRTSP به صورت پيش فرض وضعيت را حفظ مي كند برخلاف ماهيت عدم حفظ وضعيت كه از HTTPسراغ داريم.
درRTSPسرويس دهنده و سرويس گيرنده هر دو مي توانند درخواست بدهند.\\
15)
پروتكل RSVP كه مخفف Resource Reservation Protocol مي باشد، توسط گيرنده براي درخواست كيفيت سرويس خاصي از شبكه (براي جريان داده يك برنامه كاربردي) بكار مي رود. همچنين اين پروتكل توسط روترها براي تحويل درخواست هاي كيفيت سرويس به همه نودهاي مسير و حفظ اين حالت در روترها بكار مي رود كه اين خود منجر به رزرو منابع شبكه در مسير مي شود . هزينه اضافي كه بخاطر رزرو منابع ايجاد مي شود با افزايش تعداد گيرنده ها به صورت لگاريتمي زياد مي شود . RSVP در بالاي پروتكل IPv4 و یا IPv6 كار مي كند. اين پروتكل بسيار شبيه پروتكل هاي مسيريابي مي باشد ولي نبايد تصور كرد كه به تنهايي يك پروتكل مسيرياب مي باشد ، بلكه با پروتكل هاي مسيريابي كار مي كند.
16)
Gateway
17) , 21) , 23)
User Datagram Protocol
18)
Voice Over IP
19)
Session Initiation Protocol
20)
Multiparty Multimedia Session Control
22)
Transmission Control Protocol
24)
Session Description Protocol
25)
Multimedia Sessions
26)
Session Announcement Protocol
27)
Gate Keeper
28)
Multipoint Control Unit
29)
Media Gateway Control
30)
Real-Time Transport Protocol
31)
Payload
32)
time stamping
33)
Real-time Transport Control Protocol
34)
Border Gateway Protocol
35)
Interior Gateway Protocol
36)
Routing Information Protocol
37)
Open Shortest Path First
38)
Class of Service
39)
Per Hop Behavior
40)
SIGnaling TRANsport
41)
Signalling System No. 7
42)
Switched Circuit Network
43)
Media Gateway
44)
asynchronous transfer mode
45)
intelligent network
چاپ/برون‌بری